Bauhaus – co warto wiedzieć o najsłynniejszej szkole designu

Bauhaus świętował w tym roku stulecie założenia. Chociaż szkoła istniała zaledwie czternaście lat, wciąż cieszy się renomą, której mogą jej pozazdrościć znacznie starsze uczelnie. Czemu zawdzięcza swój fenomen? Jaką historię skrywa Bauhaus – najsłynniejsza szkoła projektowania na świecie?

stolik bauhaus
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Krótka (ale burzliwa) historia Bauhausu

Narodziny Bauhausu to zasługa cenionego architekta i czołowego przedstawiciela modernizmu, Waltera Gropiusa. Tuż po zakończeniu I wojny światowej Gropius objął stanowisko dyrektora w weimarskiej Szkole Rzemiosł Artystycznych. Za jego namową Szkoła została połączona z Akademią Sztuk Pięknych, a świeżo powstała instytucja otrzymała nazwę Bauhaus (niem. dom budowy).

Gropius postawił sobie za cel, aby wykształcić pokolenie wszechstronnych artystów-rzemieślników, którzy wezmą aktywny udział w odbudowie powojennego świata. Dość szybko okazało się, że metody nauczania i awangardowe idee, które propaguje, budzą niepokój wśród konserwatywnej społeczności Weimaru. Nowemu dyrektorowi zarzucano, że marnotrawi publiczne pieniądze, szerzy myśl socjalistyczną i sieje zgorszenie. W 1925 roku, gdy rząd Turyngii rozwiązał umowę z Gropiusem, architekt stanął przed zadaniem znalezienia nowej siedziby. Ostatecznie szkoła została przeniesiona do przemysłowego miasta Dessau (dzisiejsze Dessau-Roßlau), gdzie powstał słynny gmach Bauhausu oraz „domy mistrzów”, w których zamieszkali artyści-wykładowcy.

Kolejne lata działalności okazały się bardzo burzliwe; w 1928 roku miejsce Waltera Gropiusa zajął Hannes Meyer, a dwa lata po nim Ludwig Mies van der Rohe. Represje ze strony nazistowskiego rządu sprawiły, że w 1932 placówka przeniosła się do Berlina, a rok później oficjalnie zakończyła działalność.

sofa bauhaus

Idee i założenia Bauhausu

Bauhaus dążył do całkowitego zatarcia granic między światem sztuki, rzemiosła i techniki. Jego założyciel podzielał modernistyczne przekonanie, że artyści i rzemieślnicy wcale nie muszą konkurować z nowoczesnymi maszynami. Wręcz przeciwnie – powinni zaakceptować ich obecność i nauczyć się, jak wykorzystywać zdobycze techniki w pracy twórczej. Aby urzeczywistnić tę wizję, należało zapewnić młodym adeptom wszechstronne wykształcenie. Takie, które przygotuje ich do nowej roli artysty, inżyniera i rzemieślnika.

Lata spędzone w Bauhausie miały nauczyć studentów pracy zespołowej. Zdaniem Gropiusa postęp był możliwy tylko pod warunkiem, że przedstawiciele różnych profesji połączą siły, tworząc wspólne dzieło. Jego koncepcja została zawarta w nazwie szkoły. Wymyślony przez Gropiusa neologizm „Bauhaus” nawiązywał do słowa „Bauhuette”, czyli średniowiecznej strzechy budowlanej, która zrzeszała architektów, rzeźbiarzy, artystów i rzemieślników.

Bauhaus kładł nacisk na społeczną rolę architektury. Zamiast tworzyć sztukę dla sztuki lub – co gorsza – wyłącznie dla pieniędzy, pragnął nadać jej szerszy, ludzki wymiar. Gropius podkreślał, że odpowiednio zorganizowana przestrzeń wpływa na zachowanie i myślenie człowieka. W postaci architekta dostrzegał nie tylko autora konkretnej budowli, ale przede wszystkim „projektanta życia społecznego”. Dlatego nakłaniał uczniów, aby w procesie tworzenia uwzględnić nie tylko kwestie estetyki czy ergonomii, ale również czynniki biologiczne, socjologiczne i psychologiczne.

fot. PION
fot. Karolina Grabowska

Bauhaus: metody nauczania

Gropius potępiał tradycyjne metody nauczania akademickiego, uznając je za przestarzałe i nieskuteczne. Zamiast narzucać uczniom skostniałe reguły, zachęcał ich do kreatywnego działania i samodzielnego myślenia. W murach szkoły panował duch swobody; organizowano huczne zabawy (m.in. bale kostiumowe), noszono ekscentryczne stroje, nawiązywano przelotne romanse, a nauczyciele i studenci utrzymywali koleżeńskie relacje.

Nauka w szkole przebiegała w dwóch etapach. Kurs wstępny miał oswoić uczniów z założeniami Bauhausu i nowym rozumieniem sztuki. Gropiusowi zależało, aby jego podopieczni porzucili stare przyzwyczajenia i fałszywe przekonania, które zaszczepiono im na wcześniejszych szczeblach edukacji. Po zakończeniu kursu uczniowie mogli skupić się na szlifowaniu praktycznych umiejętności. W tym celu uczęszczali na wybrane warsztaty, m.in. z obróbki metalu lub drewna, rzeźby, tkactwa czy ceramiki. Co ciekawe zajęcia poświęcone architekturze, która stanowiła przecież główny obiekt zainteresowania Gropiusa, zostały uruchomione dopiero w 1927 roku.

Twórcy Bauhausu

Bauhaus nie zbudowałby swojej legendy, gdyby nie doskonała kadra nauczycielska. Gropius postanowił ściągnąć do Weimaru najsłynniejszych przedstawicieli świata architektury i sztuki. W murach uczelni wykładali wybitni malarze: Paul Klee, Wassily Kandinsky i Lyonel Feininger, projektant form przemysłowych Marcel Breuer oraz znani architekci: Hennes Meyer i Ludwig Mies van der Rohe.

Współpraca w Bauhausie nie zawsze układała się gładko. Każdy z wielkich mistrzów reprezentował barwną osobowość i silne poglądy, dlatego między nauczycielami nierzadko dochodziło do starć. Do legendy przeszedł konflikt między Walterem Gropiusem a Johanesem Ittenem – ekscentrycznym artystą i członkiem sekty Mazdaznan, który prowadził kurs wstępny. Itten konsekwentnie ignorował wytyczne dyrektora, poświęcając czas na zagadnienia, które zdecydowanie wykraczały poza tematykę zajęć, m.in. naukę technik medytacyjnych oraz ćwiczenia oddechowe. Ostatecznie opuścił Bauhaus w 1923 roku, a jego miejsce zajął węgierski malarz László Moholy-Nagy.

Bauhaus: najsłynniejsze realizacje

W kwestiach formalnych i estetycznych Bauhaus kontynuował osiągnięcia modernizmu. Przyszli absolwenci szkoły mieli kierować się zasadą, że „forma wynika z funkcji”. W praktyce oznaczało to całkowitą rezygnację z ornamentu na rzecz prostych, kubistycznych form i dużych, gładkich powierzchni. Projektując meble i przedmioty użytkowe sięgano po solidne i eleganckie materiały, takie jak drewno, szkło, naturalna skóra oraz – znak rozpoznawczy Bauhausu – gięte rury z chromowanej stali.

Celem Gropiusa było tworzenie niedrogich, ale dobrych jakościowo produktów, które pozostaną w zasięgu ubogiej klasy robotniczej. Niestety jego działania przyniosły odwrotny efekt. Projekty sygnowane logiem Bauhausu szybko zyskały miano luksusowych. Dzisiaj stanowią jeden z najbardziej poszukiwanych towarów na rynku antykwarycznym.

Do sztandarowych przykładów Bauhausu należą:

  • fotel Wassily autorstwa Marcela Breuera, czyli najsłynniejszy mebel Bauhausu. Do jego wykonania użyto giętych rur stalowych i pasów tkaniny, które po latach zastąpiono skórą naturalną. Mebel został nazwany na cześć malarza, Wassilego Kandinskiego, który podziwiał projekty Breuera i – jak głosi plotka – był jego współlokatorem w czasie studiów;
  • gmach Bauhausu w Dessau wraz z domami mistrzów – zespół obiektów zaprojektowanych przez Gropiusa w 1925 roku. Architekt zadbał, aby nowa siedziba szkoły została w pełni dostosowana do potrzeb uczniów i nauczycieli. Równocześnie potraktował budynek jako architektoniczny manifest, w którym znalazły wyraz najważniejsze idee i założenia Bauhausu. Obecnie zabudowania w Dessau mieszczą pokaźne archiwa i zbiory, nad którymi pieczę sprawuje fundacja Bauhaus. Od 1996 roku całe założenie znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
  • wzorcowy dom (Haus am Horn) w Weimarze proj. Georga Muchego – budynek stworzony z myślą o wystawie, którą zorganizował Gropius, aby zaprezentować osiągnięcia Bauhausu po czterech latach działalności. Obiekt wzbudził ogromne zainteresowanie wśród zwiedzających. Prosta geometryczna bryła, jasne wnętrza i minimalistyczne sprzęty, które zgromadzono w domu, wyglądają dziś równie nowocześnie jak przed (niemal) stu laty.

Przykłady Bauhausu w Polsce

Wpływy Bauhausu wykraczały daleko poza granice Niemiec. Wypracowane przez Gropiusa wzorce znalazły naśladowców również w gronie polskich artystów. Za pierwszy i najsłynniejszy przykład Bauhausu w rodzimej sztuce projektowej uchodzi wyposażenie zamku prezydenckiego w Wiśle z 1931 roku. Meble z giętych rur stalowych, które ozdobiły gabinet Ignacego Mościckiego, buduar Pierwszej Damy i resztę pomieszczeń, budzą słuszne skojarzenie z kultowym fotelem Wassily. Ze względu na reprezentacyjny charakter siedziby nadano im jednak nieco bardziej zachowawczą i solidną postać. Za projekt awangardowych sprzętów odpowiadał zespół projektantów: Andrzej Pronaszko i Włodzimierz Padlewski pod kierownictwem Adolfa Szyszko-Bohusza.

Kolejne lata obfitowały w ciekawe realizacje. Na szczególną uwagę zasługują osiedla mieszkalne projektu Heleny i Szymona Syrkusów oraz wnętrza kawiarni Adria i sklepu z galanterią Wandy Golińskiej w Warszawie, które zaprojektował Edward Seydenbeutel.

Bauhaus: szkoła projektowania, nurt artystyczny, symbol modernizmu

Bauhaus zapoczątkował reformę szkolnictwa artystycznego i umocnił tendencje modernistyczne w architekturze. Jego wpływy okazały się tak silne, że mimo sprzeciwów Gropiusa zaczęto utożsamiać szkołę z odrębnym nurtem, a w późniejszym czasie – ze stylem aranżacyjnym.

Za nieformalne wyznaczniki stylu Bauhaus uznać można zamiłowanie do prostoty i geometrycznych kształtów, rezygnację z ornamentu na rzecz atrakcyjnych form i zróżnicowanych faktur, a także szeroko pojęty minimalizm. Wnętrza inspirowane dorobkiem szkoły powinny być jasne, przestronne, funkcjonalne, dostosowane do potrzeb mieszkańców i wyposażone w duże przeszklenia, które zapewniają nieograniczony dostęp do światła i zieleni.

Data publikacji: ostatnia modyfikacja:

Mogą Cię zainteresować
Inne artykuły w kategorii Inne
Zobacz więcej artykułów w kategorii Inne
Komentarze
fajny artykuł 😆😆😆
  • Dodano 17 dni temu

Zobacz więcej produktów