Co szukasz?
Zobacz także

Fotele z PRL-u: jak rozpoznać kultowe meble?

Kilka lat temu odkryliśmy na nowo meble z PRL-u. Okazało się, że doskonale zaprojektowane przedmioty są na wyciągnięcie ręki – stoją w piwnicy, w domu babci albo na osiedlowym śmietniku. Oczarowały nas komody i stoliki na smukłych nóżkach, drewniane krzesła, kolorowe makatki, a przede wszystkim fotele.

Wybór foteli z PRL-u przyprawia o zawrót głowy. Najłatwiej znaleźć je w internecie: na portalach z ogłoszeniami, platformach sprzedażowych, w sklepach z ofertą mebli vintage. Większość modeli jest wrzucanych do jednego worka jako „fotele PRL” lub „fotele z lat 60./70.”. Tymczasem za niektórymi projektami stoi ciekawa historia i wybitne nazwisko. Które modele foteli z PRL zasługują na szczególną uwagę? Jak je rozpoznać w natłoku innych mebli retro? Oto krótki przewodnik po najciekawszych projektach w historii polskiego wzornictwa.

Wyjątkowym detalem wyposażenia mieszkania zaprojektowanego przez LOFT KOLASIŃSKI są pochodzące z lat pięćdziesiątych fotele z fabryki w Zadzielu.
Wyjątkowym detalem wyposażenia mieszkania zaprojektowanego przez LOFT KOLASIŃSKI są pochodzące z lat pięćdziesiątych fotele z fabryki w Zadzielu.

Powrót gwiazdy, czyli fotel RM58 Romana Modzelewskiego

Fotel Modzelewskiego to fenomen na skalę światową. Gdyby nie szare realia PRL-u, już dawno zająłby miejsce w panteonie prawdziwych sław, tuż obok fotela Egg, Bubble Chair czy fotela Barcelona. Na czym polega jego wyjątkowość? Modzelewski wykonał prototyp mebla w 1958 roku, gdy na polskim rynku królowały materiały takie jak drewno i sklejka. Zamiast powszechnie dostępnego surowca wykorzystał laminat poliestrowo-szklany. Był to jeden z pierwszych tego typu eksperymentów, nie tylko w Polsce, ale również poza jej granicami.

Szybko okazało się, że fotel jest zbyt awangardowy dla rodzimego odbiorcy, a wdrożenie projektu do masowej produkcji rodzi wiele problemów. Polskie fabryki nie były przygotowane na tak odważny krok ani pod względem technologicznym, ani finansowym. Chociaż projekt wzbudził zachwyt samego Le Corbusiera, a Francja zaoferowała Modzelewskiemu swoje wsparcie, fotel RM58 pozostał w fazie prototypu przez kolejne 50 lat. W 2012 roku dzięki staraniom Jakuba Sobiepanka – absolwenta ASP w Warszawie, historyczki designu Krystyny Łuczak-Surówki oraz biznesmena Michała Wocha mebel został odkryty na nowo i trafił do produkcji pod szyldem marki Vzór. Dzisiaj bez problemu kupimy fotel w internecie za pośrednictwem jednego ze sklepów, które oferują meble vintage oraz ekskluzywny design.

Fotel RM58 od Vzor to przykład dobrego polskiego designu z lat 50.
Fotel RM58 od Vzor to przykład dobrego polskiego designu z lat 50.

Najsłynniejszy mebel PRL-u: fotel Chierowskiego

Fotel 366 projektu J.M. Chierowskiego jest znany każdemu z nas. W okresie PRL wyprodukowano go w oszałamiającej liczbie pół miliona egzemplarzy. Część z nich przetrwała w domach starszych osób, na strychach i na działkach, część zniknęła wraz z poprzednim ustrojem.

fotel 366
Fotel PRL zaprojektowany przez profesora Józefa Chierowskiego.

Ogromna popularność fotela 366 to po trochu dzieło przypadku. W 1962 Fabryka Mebli w Świebodzicach ucierpiała na skutek pożaru. Aby odbudować potęgę zakładu, potrzebowano mebla o prostej konstrukcji, który może być łatwo i szybko wyprodukowany. Padło na fotel Chierowskiego.

Fotel 366 przypadł do gustu nie tylko kierownictwu fabryki, ale również całym pokoleniom Polaków. Dzięki kompaktowym rozmiarom nadawał się idealnie do niewielkich mieszkań. Wyglądał lekko, zgrabnie i nowocześnie. Mimo że od jego powstania minęło ponad 50 lat, projekt fotela w ogóle się nie zestarzał. Odświeżony i ubrany w nową tapicerkę zdobi wiele współczesnych mieszkań.

W ostatnich latach fotel Chierowskiego doczekał się wznowienia. Nowe modele – wykonane według oryginalnego projektu – oferuje studio Concept 366. Na portalach ogłoszeniowych i targach staroci roi się również od starych egzemplarzy, które zostały poddane renowacji lub wymagają odnowienia. Jeśli chcesz przerobić fotel na własną rękę, możesz zacząć właśnie od „Chierowskiego”. To niezły kandydat na start – jest łatwo dostępny i stosunkowo niedrogi.

Renowacja fotela z PRL-u >> zobacz poradnik
fotel chierowski
Fotel inspirowany modelem 366 projektu Chierowskiego.
Fotele klubowe i koktajlowe
--

Szukając fotela z PRL-u, łatwo natknąć się na określenie **„fotel klubowy”**. Zgodnie ...

Fotele klubowe i koktajlowe

Szukając fotela z PRL-u, łatwo natknąć się na określenie „fotel klubowy”. Zgodnie z historyczną definicją nazwa odnosi się do niskich, głębokich foteli obitych skórą. Obecnie jest używana w przypadku różnych modeli, od popularnego fotela „Liska” począwszy, a na „Chierowskim” skończywszy. Bardzo często określa się w ten sposób fotel koktajlowy, czyli niewielki mebel z oparciem w kształcie wachlarza i wygodnym siedziskiem.

Fotel koktajlowy to klasyczny model z lat 50., który znajdował zastosowanie podczas wytwornych przyjęć i prywatek. Zajmował mało miejsca, ale wyglądał bardziej stylowo niż zwykłe krzesło. Lekkości dodawały mu zwężane nóżki w stylu mid-century modern, pazura – kolorowa tapicerka. Fotel zapewniał więc idealną oprawę dla eleganckich strojów i serwowanych drinków.

W przypadku foteli koktajlowych trudno wskazać projektanta, rok, a nawet kraj powstania konkretnego modelu. Wiele z nich trafiło do Polski z zagranicy, najczęściej z byłych terenów NRD. Oryginalne fotele sprzed lat (przed renowacją lub już odświeżone) są dostępne na portalach z ogłoszeniami, platformach sprzedażowych i w prywatnych sklepach. W trakcie poszukiwań warto posługiwać się takimi frazami jak „fotel klubowy”, „fotel koktajlowy” oraz „fotel uszak PRL”.

Fotele w stylu mid-century modern

Wiele foteli z PRL-u wpisuje się w – modny obecnie – styl mid-century modern. Ich drewniana rama jest prosta, pozbawiona zdobień, tu i ówdzie zaokrąglona. Smukłe nóżki zwężają się ku dołowi, niskie siedzisko sprzyja swobodnemu ułożeniu ciała. Tego typu modele cieszyły się w PRL-u dużą popularnością, bo pozwalały na szybką i tanią produkcję.

Do sztandarowych przykładów stylu mid-century modern w wydaniu polskim należy fotel Chierowskiego i fotel 300-190 projektu Henryka Lisa (nazywany fotelem „Liskiem”), który doczekał się wznowienia za sprawą studia 366. Na uwagę zasługują również inne modele: fotel 300-177 „Zajączek” – z podłokietnikami w kształcie zajęczych uszu, fotel 300-123 projektu M. Puchały, fotel „Śnieżnik”, fotel B-7522 Zenona Bączyka i meble autorstwa Edmunda Homy (fotel GFM-64 i fotel GFM-142).

W latach 50. pojawiły się również dwa ciekawe projekty, które odbiegają nieco od klasycznego wzorca. Pierwszy z nich to fotel R-360 projektu Janusza Różańskiego, wyposażony w okrągłe drewniane podłokietniki i metalowe nóżki. Za życia Różańskiego mebel był produkowany w krótkich seriach. Obecnie znów znajduje się w produkcji dzięki staraniom studia Politura. Drugi projekt to fotel 345 autorstwa J. Jędrachowicz i K. Racinowskiego. Mebel wyróżnia się za sprawą masywnej formy, trójkątnych podłokietników i charakterystycznych przeszyć, które zdobią siedzisko i oparcie.

Fotel 300-177 „Zajączek” – z podłokietnikami w kształcie zajęczych uszu.
Fotel 300-177 „Zajączek” – z podłokietnikami w kształcie zajęczych uszu.
Fotel Muszelka.
Fotel Muszelka.

Fotel muszelka

Lata 60. przyniosły fascynację stylem space age (atomic age). Zachodnie meble zyskały futurystyczną formę, z początku opływową, pod koniec lat 60. wyraźnie zgeometryzowaną. W powszechnym użyciu znalazło się tworzywo sztuczne. Triumfy świeciły projekty Arne Jacobsena, Vernera Pantona czy Eero Aarnio. Chociaż dostęp do plastiku i nowoczesnych technologii był w Polsce nader ograniczony, w niektórych projektach pobrzmiewa silna inspiracja zachodnimi trendami. Popularny w PRL-u fotel muszelka jest tego doskonałym przykładem. Okrągła forma siedziska i pająkowate nogi przywodzą na myśl awangardowe projekty Pierre’a Paulina dla marki Artifort, m.in. fotel Oyster czy fotel Globe. Zgrabne, wygodne i nieco figlarne meble stanowiły ciekawą odmianę dla klasycznych foteli i krzeseł na prostym, drewnianym stelażu. Do najbardziej rozpoznawalnych projektów należą: fotel muszelka Lesława Kiernickiego z końca lat 50, fotel Ewa oraz fotel Emil (obydwa nieznanego autorstwa).

Fotel Ewa w modnych szarościach.
Fotel Ewa w modnych szarościach.

Fotele z lat 70.

W Polsce lat 70. zapanowała moda na meblościanki, meble wielofunkcyjne i szeroko pojęty minimalizm. Na pierwszym miejscu stawiano praktycyzm i oszczędność. Zamiast wdrażać nowe metody produkcji preferowano sprawdzone rozwiązania. Dominowały więc projekty sprzed kilku czy kilkunastu lat, z fotelem Chierowskiego na czele. Nie wszyscy projektanci byli zachwyceni tym faktem. Niektórzy szukali sposobu na przemycenie zachodnich nowinek i nie ustawali w twórczych eksperymentach.

To właśnie w latach 70. powstał fotel Tulipan w zmysłowym czerwonym kolorze, z wygiętym oparciem i podłokietnikami, które naśladowały kształt rozchylonego kielicha. Projekt Teresy Kruszewskiej nigdy nie wszedł do produkcji, mimo że zdobył nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie „Meble 73" w Poznaniu. Na lata 70. przypada również działalność Aleksandra Kuczmy, który eksperymentował z użyciem pianki poliuretanowej i tworzyw sztucznych. Wśród jego projektów znajdziemy m.in. fotel obrotowy Kal, inspirowany kultowym fotelem Egg Arne Jacobsena. Podobnie jak większość prekursorskich projektów ten również nie trafił do masowej produkcji.

Fotele PRL stały się inspiracją dla współczesnego designu. Coraz częściej wykorzystujemy we wnętrzach ponadczasowe wzornictwo.
Fotele PRL stały się inspiracją dla współczesnego designu. Coraz częściej wykorzystujemy we wnętrzach ponadczasowe wzornictwo.

Historia mebli z PRL-u wciąż skrywa mnóstwo tajemnic. Znawcy designu i kolekcjonerzy odkrywają kolejne zapomniane fakty i nazwiska, ale niektóre z nich jeszcze na długo pozostaną zagadką. Dlatego tak ważne jest, żeby zaufać własnej wyobraźni oraz intuicji. Niepozorny mebel może okazać się prawdziwą perłą lub zwyczajnie cieszyć wzrok. Znany projekt – poddany marnej przeróbce – nie posiada natomiast większej wartości: ani pieniężnej, ani estetycznej.

>> więcej foteli inspirowanych

Data publikacji: ostatnia modyfikacja:

Mogą Cię zainteresować
Inne artykuły w kategorii Meble
Zobacz więcej artykułów w kategorii Meble
Komentarze

Zobacz więcej produktów